Het eerste CRISPR-gen-editing medicijn komt eraan – mogelijk volgend jaar al

Het eerste CRISPR-gen-editing medicijn, ontworpen om bloedstoornissen te behandelen, zou tegen 2023 op de markt kunnen zijn. Dit is wat het betekent voor de toekomst van medicijnontwikkeling.

Door Sy Mukherjee

Tot voor kort klonk CRISPR – de gen-editing technologie, die wetenschappers Jennifer Doudna en Emmanuelle Charpentier in 2020 de Nobelprijs voor scheikunde opleverde – meer als science fiction, dan als geneeskunde; in het lab gecreëerde moleculaire scharen worden gebruikt om problematische DNA-secties in de cellen van een patiënt weg te knippen, om hen van een ziekte te genezen. Maar binnenkort zouden we kunnen zien dat regelgevende instanties de allereerste behandeling goedkeuren, die gebruik maakt van deze gen-editing technologie in een poging om zeldzame erfelijke bloedaandoeningen te bestrijden, die miljoenen over de hele wereld treffen.

Vertex, specialist in zeldzame ziekten, en CRISPR Therapeutics hebben, de therapie, exa-cel (exagamglogene autotemcel) genoemd, ontwikkeld in een samenwerkingsverband, ter waarde van 900 miljoen dollar. Het heeft al veelbelovend bewijs verzameld, dat het patiënten kan helpen met bèta-thalassemie en sikkelcelziekte (SCD), beide genetische bloedziekten, die relatief zeldzaam zijn in de VS, maar wereldwijd iets vaker voorkomen, als erfelijke aandoening.

Bèta-thalassemie wordt gekenmerkt door beschadigde of ontbrekende genen, waardoor het lichaam minder hemoglobine (een essentieel eiwit dat zuurstof transporteert) produceert, wat kan leiden tot vergroting van de lever, de milt of het hart en misvormde of broze botten. Naar schatting 1 op de 100.000 mensen in de wereld wordt door deze ziekte getroffen en regelmatige bloedtransfusies zijn noodzakelijk om de ernstigste gevolgen ervan te voorkomen.

Hoewel de exacte statistieken onbekend zijn, treft SCD naar schatting 100.000 mensen in de VS en miljoenen over de hele wereld; het wordt toegeschreven aan een defect gen, dat misvormde hemoglobine veroorzaakt, die stijf, kleverig en sikkelvormig zijn (vandaar de naam) en daardoor gezonde bloedcellen kunnen blokkeren, bij het transporteren van zuurstof in het lichaam.

Exa-cel verminderde naar verluidt de behoefte aan bloedtransfusies, of het optreden van ernstige, levensbedreigende medische voorvallen, gedurende maanden tot jaren nadat patiënten de behandeling hadden gekregen. Nieuwe en indrukwekkende klinische testresultaten werden aangekondigd op een grote internationale medische conferentie in juni en versterkten het vooruitzicht van de bedrijven, om de eerste gen-editing therapie van zijn soort te produceren om de bredere markt en patiënten te bereiken.

De medicijnmakers zeggen dat ze van plan zijn om exa-cel in te dienen voor wettelijke goedkeuring in de VS, het VK en Europa, tegen het einde van dit jaar, wat betekent dat het geneesmiddel op de markt zal kunnen worden toegelaten ergens in 2023, als meer en meer biofarmaceutische bedrijven nieuwe gentherapieën nastreven.

De therapie van Vertex en CRISPR Therapeutics maakt gebruik van wat een “ex-vivo” toepassing van CRISPR-genbewerking wordt genoemd, (een toepassing die buiten het eigenlijke lichaam wordt uitgevoerd): de stamcellen van de patiënt worden geëxtraheerd, het cellulaire DNA wordt gewijzigd door exa-cel om de productie te stimuleren van een type hemoglobine, dat het lichaam gewoonlijk alleen in de kindertijd aanmaakt en de gewijzigde cellen worden teruggeplaatst in de patiënt om de productie van gezond hemoglobine en rode bloedcellen te stimuleren.

De laatste klinische gegevens van exa-cel, die werden onthuld tijdens het 2022 European Hematology Association Congress in Zwitserland, toonden aan dat alle 75 patiënten met bèta-thalassemie of SCD die de gen-editing therapie kregen, geen of een sterk verminderde behoefte hadden aan bloedtransfusies, (in het geval van bèta-thalassemie) of aan levensbedreigende verstoppingen (in het geval van SCD). Op 2 na hadden alle 44 patiënten met thalassemie geen enkele bloedtransfusie nodig gehad in de 1 tot 37 maanden na de toediening van de behandeling, en de resterende 2 hadden 75% en 89% vermindering van het aantal bloedtransfusies.

Even indrukwekkend was het feit dat alle 31 patiënten met een ernstige en levensbedreigende vorm van SCD geen vaso-occlusieve crises (levensbedreigende incidenten, waarbij de vrije circulatie van gezond bloed wordt geblokkeerd) hebben doorgemaakt in een periode van 2 tot 32 maanden na de follow-up van de behandeling. Diezelfde patiënten ervoeren gemiddeld bijna vier van deze crises per jaar gedurende de twee jaar voordat zij exa-cel kregen.

CRISPR is niet het enige type van gentherapie, dat golven heeft gemaakt in de afgelopen weken. Eerder in juni, gaf een groep van adviseurs aan de Food and Drug Administration (FDA) unanieme aanbevelingen, voor een paar niet-CRISPR-gebaseerde gentherapieën van Bluebird Bio. De behandelingen zijn gericht tegen genen geassocieerd met beta thalassemie en een zeldzame aandoening die kinderen treft genaamd cerebrale adrenoleukodystrophy (CALD). CALD is een ziekte die de witte hersenmassa wegvreet bij kinderen vanaf 4 jaar, waarvoor weinig behandelingen bestaan en die meestal binnen 5 tot 10 jaar tot de dood leidt.

Bluebird’s eli-cel therapie heeft te maken gehad met klinische tegenslagen, vanwege de associatie met een hoger risico op een type kanker, maar de onafhankelijke adviseurs besloten dat de voordelen nog steeds opwegen tegen de risico’s voor sommige patiënten met weinig andere opties. De FDA hoeft de aanbevelingen van zijn adviespanels niet op te volgen, maar doet dat meestal wel.llen

Er zijn ongeveer 20 cel- en gentherapieën (hoewel geen gebaseerd op CRISPR genbewerking) die tot op heden goedkeuring van de FDA hebben gekregen. Volgens MIT’s NEWDIGS geneesmiddelenontwikkelingsprogramma, zullen meer dan 60 gen- en celtherapieën op de Amerikaanse markt kunnen zijn tegen 2030. Dat zal kunnen leiden tot een transformatie in hoe we denken over ongeneeslijke aandoeningen, met gen- en celtherapieën, die mogelijk worden gebruikt om alles te behandelen, van zeldzame ziekten tot HIV en hartziekten.

Het ontdekken van geneesmiddelen is een lang en onvoorspelbaar proces. Maar de impact die genbewerking kan hebben op de ontwikkeling van geneesmiddelen en hoe we denken over ziekte is al duidelijk. Zoals Jon Moore, chief scientific officer bij biotechnologiebedrijf Horizon Discovery, in 2016 zei: “De doelen die we vinden met CRISPR … gaan de medicijnen sturen die in de jaren 2020 uitkomen.”

Het vroege potentieel van exa-cel slechts zes jaar later zou suggereren dat dat een redelijke gok is.

Sy Mukherjee heeft een decennium lang over de gezondheidszorg gerapporteerd. Hij is consultant en communicatie-architect bij Idea Pharma.

BRON

 

Plaats een reactie